Khả năng thể hiện, kiểm soát cảm xúc là điều cực kỳ quan trọng trong đời sống và công việc. Các nhà tâm lý học gọi khả năng này là Trí tuệ cảm xúc (Emotional Intelligence). Một số chuyên gia thậm chí còn khẳng định nó quan trọng hơn cả chỉ số thông minh (IQ). Vậy Trí tuệ cảm xúc được hiểu là gì? Cách sử dụng nó ra sao? Chúng ta hãy cùng nhau đi tìm hiểu rõ hơn về Trí tuệ cảm xúc trong bài viết sau.

Trí tuệ cảm xúc (Emotional Intelligence) là gì?

Trí tuệcảm xúc (Emotional Intelligence – EI) thường dùng dưới hàm nghĩa nói về chỉ số cảm xúc (EQ). Chỉ số này mô tả khả năng, năng lực, kỹ năng hay khả năng tự nhận thức. Nó giúp xác định, đánh giá và điều tiết cảm xúc của chính mỗi người và của người khác. EI là nhánh nghiên cứu tương đối mới của ngành tâm lý học. Do đó, định nghĩa về trí tuệ xúc cảm không ngừng thay đổi.

Mô hình về khả năng Trí tuệ cảm xúc

Các nhà nghiên cứu cho rằng có bốn cấp độ khác nhau của trí tuệ cảm xúc. Nó bao gồm nhận thức cảm xúc, khả năng lý luận bằng cách sử dụng cảm xúc, khả năng hiểu cảm xúc và khả năng quản lý cảm xúc.

Tiếp nhận cảm xúc

Bước đầu tiên, chúng ta phải nhận thức cảm xúc một cách chính xác trong nhiều trường hợp khác nhau. Không chỉ nghe, chúng ta còn phải hiểu được các tín hiệu phi ngôn ngữ như ngôn ngữ cơ thể và nét mặt. Chúng vô cùng phong phú và đa dạng.

Sử dụng cảm xúc

Bước tiếp theo liên quan đến việc sử dụng cảm xúc để thúc đẩy hoạt động tư duy và nhận thức. Cảm xúc giúp ưu tiên những gì chúng ta chú ý và phản ứng; chúng ta phản ứng một cách cảm tính với những thứ thu hút sự chú ý của chúng ta.

Hiểu rõ cảm xúc

Những cảm xúc mà chúng ta nhận thức có thể mang nhiều ý nghĩa khác nhau. Nếu ai đó đang bộc lộ cảm xúc tức giận, người quan sát phải giải thích nguyên nhân gây ra sự tức giận của người đó và ý nghĩa của nó. Ví dụ, nếu sếp của bạn tỏ ra tức giận, điều đó có thể có nghĩa là họ không hài lòng với công việc của bạn, hoặc có thể là do họ bị phạt vì vượt tốc độ trên đường đi làm vào sáng hôm đó hoặc họ đã gây gổ với đối tác của mình.

Quản lý cảm xúc

Khả năng quản lý cảm xúc hiệu quả là một phần quan trọng của EI và là mức độ cao nhất. Điều tiết cảm xúc và phản ứng một cách thích hợp; cũng như đáp lại cảm xúc của người khác là tất cả các khía cạnh quan trọng của quản lý cảm xúc.

Bốn nhánh của mô hình này được sắp xếp theo độ phức tạp với các quy trình cơ bản hơn ở cấp thấp hơn và quy trình nâng cao hơn ở cấp cao hơn. Ví dụ, các mức thấp nhất liên quan đến nhận thức và thể hiện cảm xúc. Trong khi các mức cao hơn đòi hỏi sự tham gia có ý thức nhiều hơn. Và nó liên quan đến việc bạn có điều chỉnh được cảm xúc của mình hay không?

Đọc thêm: 5 loại trí tuệ cảm xúc

Tác động của Trí tuệ cảm xúc

Sự quan tâm đến việc dạy và học trí tuệ cảm xúc đã tăng lên trong những năm gần đây. Các trường trình học tập về cảm xúc đã trở thành một phần tiêu chuẩn trong chương trình giảng dạy của nhiều trường học.

Mục tiêu của những sáng kiến này không chỉ là cải thiện sức khỏe và hạnh phúc. Mà nó còn giúp học sinh thành công trong học tập và ngăn ngừa nguy cơ tự kỷ. Có rất nhiều ví dụ cho thấy trí tuệ cảm xúc có đóng vai trò quan trọng trong cuộc sống.

Suy nghĩ trước khi phản ứng

Những người thông minh về cảm xúc biết rằng: cảm xúc có thể mạnh mẽ nhưng cũng có thể chỉ là tạm thời. Khi một sự kiện xúc động mạnh xảy ra, chẳng hạn như trở nên tức giận với đồng nghiệp. Thay vì xông vào giải quyết bằng bạo lực, người có trí tuệ cảm xúc sẽ mất một khoảng thời gian trước khi phản ứng. Điều này cho phép họ xoa dịu cảm xúc và suy nghĩ lý trí hơn về tất cả yếu tố xung quanh cuộc tranh cãi

Nhận thức về bản thân tốt hơn

Những người thông minh về mặt cảm xúc rất giỏi suy nghĩ về cảm giác của người khác. Không những vậy, họ còn rất giỏi trong việc hiểu cảm xúc của chính mình. Tự nhận thức cho phép mọi người xem xét nhiều yếu tố khác nhau góp phần vào cảm xúc của họ.

Đồng cảm với người khác

Một phần lớn trí tuệ cảm xúc là có thể suy nghĩ và đồng cảm với cảm giác của người khác. Điều này thường liên quan đến việc cân nhắc xem bạn sẽ phản ứng như thế nào nếu bạn ở trong tình huống tương tự.

Những người có trí tuệ cảm xúc mạnh mẽ có thể xem xét quan điểm, kinh nghiệm và cảm xúc của người khác. Họ sử dụng thông tin này để giải thích tại sao mọi người lại cư xử theo cách như vậy.

Cách sử dụng trí tuệ cảm xúc như thế nào?

Trí tuệ cảm xúc có thể được sử dụng theo nhiều cách khác nhau trong cuộc sống. Một số cách khác nhau để rèn luyện trí thông minh cảm xúc bao gồm:

  • Có thể chấp nhận lời chỉ trích và đứng ra chịu trách nhiệm
  • Có thể tiếp tục sau khi mắc lỗi
  • Có thể chia sẻ cảm xúc của bạn với người khác
  • Có thể giải quyết vấn đề theo những cách phù hợp với từng đối tượng
  • Có sự đồng cảm với người khác
  • Có kỹ năng lắng nghe tuyệt vời
  • Biết tại sao bạn làm những việc bạn đang làm
  • Không phán xét người khác

Trí tuệ cảm xúc là điều cần thiết để giao tiếp tốt giữa các cá nhân. Một số chuyên gia tin rằng khả năng này quan trọng trong việc xác định thành công trong cuộc sống hơn chỉ số IQ. May mắn thay, có những điều bạn có thể làm để củng cố trí tuệ xã hội và cảm xúc của chính mình.

Hiểu được cảm xúc có thể là chìa khóa cho các mối quan hệ tốt hơn, cải thiện sức khỏe và kỹ năng giao tiếp mạnh mẽ hơn.

Mẹo giúp cải thiện EI của bạn

Trí tuệ cảm xúc là điều quan trọng, nhưng bạn có thể thực hiện các để cải thiện các kỹ năng này cho mình? Đây là một số lời khuyên.

Lắng nghe

Nếu bạn muốn hiểu những gì người khác đang cảm thấy, bước đầu tiên là phải chú ý. Hãy dành thời gian để lắng nghe những gì mọi người đang cố gắng nói với bạn. Bạn cần lắng nghe không chỉ bằng lời nói mà cả không bằng lời nói. Ngôn ngữ cơ thể có thể mang rất nhiều ý nghĩa. Nhiều khi bạn cảm thấy ai đó đang cảm thấy theo một cách nào đó. Hãy xem xét các yếu tố khác nhau tạo nên cảm xúc đó. Lúc ấy bạn đã có thể thực sự thấu cảm cho đối phương.

Đồng cảm

Tiếp thu cảm xúc là điều tối quan trọng, nhưng bạn cũng cần đặt mình vào vị trí của người khác để thực sự hiểu quan điểm của họ. Bạn hãy thực hành đồng cảm với người khác. Hãy tưởng tượng bạn sẽ cảm thấy thế nào trong hoàn cảnh của họ. Những hoạt động như vậy có thể giúp bạn xây dựng sự hiểu biết về cảm xúc trong một tình huống cụ thể cũng như phát triển các kỹ năng cảm xúc mạnh mẽ hơn về lâu dài.

Phản chiếu

Khả năng suy luận bằng cảm xúc là một phần quan trọng của trí tuệ cảm xúc. Xem xét cảm xúc của chính bạn ảnh hưởng như thế nào đến quyết định và hành vi của bạn.

Tại sao người này lại cảm thấy thế này? Có yếu tố không nhìn thấy nào có thể góp phần vào những cảm giác này không? Làm thế nào để cảm xúc của bạn khác với của họ? Khi khám phá những câu hỏi như vậy, bạn có thể thấy rằng việc hiểu vai trò của cảm xúc đối với cách con người suy nghĩ và hành xử sẽ trở nên dễ dàng hơn.

Đọc thêm: 7 thói quen của người có trí tuệ cảm xúc cao

Cạm bẫy tiềm ẩn

Có kỹ năng trí tuệ cảm xúc thấp có thể dẫn đến một số cạm bẫy tiềm ẩn. Nó có thể ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực của cuộc sống bao gồm công việc và các mối quan hệ.

Những người có ít kỹ năng cảm xúc có xu hướng tranh luận nhiều hơn, có các mối quan hệ chất lượng thấp hơn và kỹ năng tiết chế cảm xúc kém.

Trí thông minh cảm xúc thấp có thể có một số hạn chế, nhưng có kỹ năng cảm xúc rất cao cũng có thể đi kèm với những thách thức. Ví dụ:

  • Nghiên cứu cho thấy rằng những người có trí tuệ cảm xúc cao thực sự có thể kém sáng tạo và đổi mới.
  • Những người thông minh về cảm xúc có thể gặp khó khăn khi đưa ra phản hồi tiêu cực vì sợ làm tổn thương cảm xúc của người khác
  • Nghiên cứu đã phát hiện ra rằng EQ cao đôi khi có thể được sử dụng cho các mục đích thao túng và lừa đảo.

Kết luận

Cuối cùng, chúng ta phải thừa nhận rằng những người có trí tuệ cảm xúc tốt có khả năng cải thiện bản thân và những người xung quanh họ. Đó có thể coi là một nhân tố quan trọng trong việc tìm kiếm những nhân viên tài năng. Như Daniel Goleman – Chuyên gia về EQ từng nói: “Nếu bạn không có khả năng tự ý thức, không kiểm soát nổi cảm xúc, không thể cảm thông và có được những mối quan hệ hiệu quả, thì dù bạn có thông minh đến đâu, bạn cũng không thể tiến xa được”.

Cảm ơn các bạn đã học bài viết. Nếu có bất kỳ thắc mắc hay muốn chia sẻ thêm kiến thức hãy CMT bên dưới để được chúng tôi giải đáp. <3

Đọc thêm: Trí tuệ xã hội (Social Intelligence) là gì?